Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) tarafından hazırlanan ve COP31'in gündem maddelerinden biri kapsamında yayımlanan sentez raporu, iklim finansmanında toplumsal cinsiyet eşitliğine ilişkin önemli tespit ve önerileri ortaya koydu. “Toplumsal cinsiyete duyarlı finansal araç ve yöntemlerin uygulanmasına ilişkin deneyimler ve bu konudaki mevcut kapasite geliştirme çalışmaları” başlıklı raporda, iklim finansmanının kadınlar, kız çocukları, yerli halklar ve kırılgan durumdaki toplulukların ihtiyaçlarına ulaşmasında yapısal ve finansal engeller bulunduğu bir kez daha ortaya konuldu. 24 Ağustos 2026 tarihli rapor, 30 Temmuz 2026 itibarıyla taraflar ve ilgili kuruluşlardan alınan 22 sunumun sentezlenmesiyle hazırlandı. Raporda, toplumsal cinsiyete duyarlı iklim finansmanının yalnızca belirli kadın gruplarına yönelik projelerle sınırlı tutulmaması, kamu mali yönetimi ve ulusal bütçeleme süreçlerinin tamamına entegre edilmesi gerektiği vurgulandı.
KADINLAR İKLİM FONLARINA ERİŞEMİYOR
Rapora göre kadınlar, yerli halklar ve yerel topluluklar iklim değişikliğine uyum çalışmalarında önemli roller üstlenmelerine rağmen; yüksek finansman eşikleri, akreditasyon şartları ve mali yeterlilik koşulları nedeniyle iklim fonlarına erişimde sorun yaşadığını ortaya koydu. Raporda kırılgan gruplara yönelik hibe mekanizmalarının çoğunlukla küçük ve orta ölçekli kaldığı, toplumsal cinsiyet açısından adil çözümlere yönelik büyük ölçekli hibe olanaklarının ise sınırlı olduğu kaydedildi. Raporda özellikle geri ödemesiz, hibe temelli finansmanın artırılması çağrısı yapılırken; yüksek borç seviyeleri ve borç servis maliyetlerinin kamu harcamaları üzerinde baskı oluşturabileceği, borca dayalı finansman modellerinin ise iklim kaynaklı krizlerde kadınlar ve düşük gelirli haneler üzerindeki mali yükü artırabileceği belirtildi.
KADINLAR KARAR ALMA SÜREÇLERİNDE YER ALMALI
Raporda ayrıca kadınların yalnızca iklim değişikliğinin etkilerine karşı kırılgan gruplar veya finansmanın pasif yararlanıcıları olarak görülmemesi gerektiği vurgulandı. Kadınların iklim politikalarının oluşturulması, finansman kaynaklarının tahsisi ve projelerin uygulanması süreçlerinde doğrudan karar verici ve lider olarak yer almasının önemi belirtildi. Bu kapsamda, kadın örgütleri, yerli halklar ve yerel toplulukların iklim yönetişimi mekanizmalarında temsil edilmesi, ulusal ve yerel düzeyde katılımcı finansman modellerinin geliştirilmesi önerildi.
BÜTÇELERDE TOPLUMSAL CİNSİYET KRİTERİ ÖNERİSİ
Raporda öne çıkan önerilerden biri de toplumsal cinsiyete duyarlı bütçelemenin kamu mali yönetiminin temel unsurlarından biri hâline getirilmesi oldu. Ulusal bütçelere toplumsal cinsiyet etki değerlendirmelerinin eklenmesi, iklim bütçesi etiketleme sistemleri ile toplumsal cinsiyet bütçelemesinin ilişkilendirilmesi ve iklim finansmanının kadınların yaşam koşulları üzerindeki etkisinin düzenli biçimde izlenmesi tavsiye edildi. Raporda ayrıca, toplumsal cinsiyet ve yaşa göre ayrıştırılmış verilerin toplanması, analiz edilmesi ve finansman kararlarında kullanılması gerektiği belirtildi. Veri eksikliğinin finansman sağlanmasını geciktirmek için gerekçe oluşturmaması gerektiği ifade edilirken, veri toplama ve analiz kapasitesinin öncelikli yatırım alanlarından biri olarak ele alınması gerektiği kaydedildi.
COP31 GÜNDEMİNE GELECEK
Raporda yer alan tavsiyeler arasında, kadınların ve tarihsel olarak finansmana erişimde dışlanmış grupların doğrudan iklim finansmanına ulaşmasını kolaylaştıracak mekanizmaların oluşturulması, yerel düzeyde finansman pencerelerinin geliştirilmesi ve topluluk kuruluşlarına çok yıllı hibe desteği sağlanması da bulunuyor. UNFCCC sentez raporu, COP31 kapsamında “Toplumsal Cinsiyet ve İklim Değişikliği” başlığı altında ele alınacak. Antalya'da gerçekleştirilmesi planlanan COP31'de, raporda ortaya konulan deneyimler, sorunlar ve önerilerin, iklim finansmanının daha kapsayıcı hâle getirilmesine ilişkin tartışmaların önemli başlıklarından biri olması bekleniyor.
