Antalya'nın dünyaca ünlü Konyaaltı Sahili'nde yıllardır gözlenen kıyı gerilemesinin arkasındaki nedenler, Boğaçayı üzerinden yürütülen bilimsel çalışmalarla bir kez daha gündeme geldi. Geçtiğimiz günlerde hem TOKİ hem de Boğaçayı’ndaki çevre sorunları tartışma konusu olmuştu. Bölgedeki baskı Konyaaltı Sahili’nde kıyı erozyonunu beraberinde getirirken Akdeniz Üniversitesi'nden Prof. Dr. Nihat Dipova'nın 2016 ile 2020 yılları arasında ortaya koyduğu araştırmalar, Boğaçayı'nın taşıdığı sadiment miktarının azalması, Antalya Limanı mendireklerinin kıyı boyu taşınımı etkilemesi ve Boğaçayı üzerinde yapılan yapay lagün uygulamasının kıyıya ulaşan malzeme rejimini değiştirmesi arasındaki ilişkiyi ortaya koydu. Öte yandan 2025 yılında ise Akdeniz Üniversitesi Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Çevre Koruma Teknolojileri Bölümü öğretim görevlisi Doç. Dr. Muhammed Ernur Akıner imzalı araştırmada, farklı modeller kullanılarak Boğaçayı'ndaki değişimin Konyaaltı Sahili'nin kıyı morfolojisine etkisi incelendi. Her iki araştırmada da ortaya konulan veriler, Konyaaltı'nın erozyon nedeniyle kayıp yaşadığını gösterdi.
TOPLAMDA 120 METRE KIYI GERİLEMESİ TESPİT EDİLDİ
Araştırmasında Konyaaltı Sahili'nin bugünkü yapısının oluşumunda Boğaçayı'nın taşıdığı kum ve çakılın önemli rol oynadığını belirten Prof. Dr. Nihat Dipova, 2016 tarihli "Antalya Konyaaltı Sahili'nde Kıyı Erozyonu Tehlikesi" başlıklı çalışmasında; Antalya Limanı'nın 1970'li yıllardan itibaren sediment taşınımını değiştirmesiyle birlikte Boğaçayı'nın, limanın doğusundaki kıyı kesimleri açısından önemli bir sediment kaynağı hâline geldiğini ortaya koydu. Prof. Dr. Dipova'nın 1934 tarihli topografik harita ile 2016 tarihli uydu görüntüsünü karşılaştırdığı çalışmada, Boğaçayı'nın denize döküldüğü kesimin doğusunda kıyı gerilemesinin 70 metreye, Gürsu sahilinde ise 50 metreye ulaştığı tespit edildi. Çalışmada, Boğaçayı havzasında uzun yıllar gerçekleştirilen kum ve çakıl alımlarının, kıyıyı besleyen sediment miktarını azalttığı sonucuna varıldı.
ÇAKIL VE KUMLAR SAHİLE ULAŞMAKTA ZORLANIYOR
Boğaçayı'ndaki müdahalelerin ardından 2018-2019 döneminde yapay lagünün devreye girmesiyle sedimentin kıyıya ulaşma süreci yeniden tartışma konusu oldu. Prof. Dr. Dipova'nın 2020 tarihli "Boğaçayı, Antalya Sediment Taşınımı ve Konyaaltı Kıyı Çizgisi İlişkisinin Görüntü İşleme Teknikleri ile İncelenmesi" başlıklı araştırmasında, yapay lagünün akarsu yatağındaki akış hızını düşürerek özellikle ince taneli malzemenin lagün tabanında birikmesine neden olduğu belirtildi. Araştırmada lagün tabanında 163 santimetreye ulaşan çamur kalınlığı tespit edilirken, bazı bölgelerde 120 santimetreyi aşan dolgu oluştuğu belirlendi. Çalışmada ayrıca lagün tabanında su bitkilerinin ortaya çıktığı ve alınan numunelerdeki malzemenin ağırlıklı olarak mil ve kil boyutunda olduğu kaydedildi. Prof. Dr. Dipova, bu bulguların doğal süreçte kıyıyı besleyecek iri taneli kum ve çakılın henüz sahile ulaşamadığına işaret ettiğini aktardı.
ÜÇ YILDA ORTALAMA 31 GERİLEME YAŞANDIĞI GÖRÜLDÜ
Öte yandan 2025 yılında yayımlanan Doç. Dr. Muhammed Ernur Akıner imzalı çalışmada ise konu farklı modelleme yöntemleriyle ele alındı. Çalışmada havza ölçeğindeki sediment taşınımı, uzun dönemli kıyı çizgisi değişimi ve kısa dönemli dalga-morfodinamik süreçler birlikte modellendi. Araştırmada, proje öncesinde Boğaçayı'nın kıyıya yılda yaklaşık 250 bin metreküp sediment taşıdığı ifade edilirken, nehir yatağındaki derinleştirme çalışmalarının ardından sedimentin kıyıya ulaşmasının kesintiye uğradığı öne sürüldü. Proje sonrasındaki üç yıllık dönemde Konyaaltı Sahili'nde ortalama 21,7 metre, bazı kesimlerde ise 31 metreye ulaşan kıyı gerilemesi hesaplandı.
BİLİMSEL ÇALIŞMALAR GERÇEĞİ BİR KEZ DAHA ORTAYA ÇIKARDI
Çalışmada ayrıca farklı miktarlarda yapay sediment beslemesi senaryoları test edildi. Yıllık 5 bin metreküplük yapay sediment takviyesinin kıyı gerileme hızını yüzde 58 oranında yavaşlatabildiği, ancak bunun doğal sediment taşınımının yalnızca küçük bir bölümünü karşıladığı görüldü. Modellemeye göre kıyı sisteminin yeniden dengeye ulaşabilmesi için daha yüksek miktarda sediment takviyesine ihtiyaç bulunduğu da ortaya çıktı. İki çalışma arasındaki yıllar ve kullanılan yöntemler farklı olsa da araştırmaların ortak noktası, Konyaaltı Sahili'nin yalnızca dalga ve fırtınalarla açıklanamayacak bir sediment dengesi sorunu yaşadığına işaret etmesi oldu. Bilimsel çalışmalarda, kıyının doğal olarak ihtiyaç duyduğu kum ve çakılın Boğaçayı üzerinden denize ulaşmasının korunması gerektiği vurgulandı.
YENİ RİSKLER DOĞURABİLİR
Prof. Dr. Dipova'nın çalışması, kıyı erozyonuna karşı önceliğin yeni kıyı yapıları inşa etmek yerine doğal sediment dengesinin korunması olması gerektiğine dikkat çekerken, araştırmada Boğaçayı yatağında yeniden kum ve çakıl alınmasının ve kıyıya sediment taşınımını engelleyecek uygulamaların Konyaaltı Sahili açısından yeni riskler oluşturabileceği değerlendirildi.
