Antalya'da düzenlenen COP31'de denizlerdeki plastik kirliliğiyle mücadele ve bilimsel çözüm yolları ele alındı. İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Lütfiye Durak Ata, deniz kirliliğinin önlenmesinde yapay zekâ ve veri analizinin sağlayabileceği katkılara dikkat çekti. Denizlerdeki kirliliğin önemli bir bölümünün karasal kaynaklı olduğunu ifade eden Prof. Dr. Ata, kirliliğin yoğunlaştığı bölgelerin tespit edilmesi ve olası kirlilik olaylarının önceden tahmin edilebilmesi için bilimsel verilerin artırılması gerektiğini dile getirdi. Prof. Dr. Ata, aynı zamanda çevre mühendisliğinden bilgisayar bilimlerine kadar farklı disiplinlerin ortak çalışmasının çözüm sürecinde belirleyici olacağını kaydetti.

Denizleri Kirleten Gerçek Antalya’da Ortaya Çıktı (4)

“DENİZ KİRLİLİĞİNİ ÇOK KAPSAMLI DÜŞÜNMEK GEREKİYOR”

‘Denizlerdeki plastik kirliliği bugün tamamen ortadan kaldırmak için teknoloji hazır mı yoksa henüz bilimsel olarak çözüm üretemediğimiz bir noktada mıyız?’ sorusunu yanıtlayan Prof. Dr. Ata, Bilim hiç bitmeyen bir yolculuk olduğunu ifade ederek, “Şu anda bilimsel çözümler konusunda oldukça iyi bir noktadayız. Ancak bu, daha ileri çözümler geliştirilemeyeceği anlamına gelmiyor. Her zaman daha etkili yöntemler bulunabilir. Deniz kirliliğini çok kapsamlı düşünmek gerekiyor. Buradaki çalışmalar yalnızca denizde yapılan operasyonlarla sınırlı değil.

Denizleri Kirleten Gerçek Antalya’da Ortaya Çıktı (6)

Çünkü denizlerdeki kirliliğin büyük bölümü aslında kara kaynaklıdır. Bu nedenle karadaki atık yönetimi, geri dönüşüm ve atıkların doğru şekilde bertaraf edilmesi büyük önem taşıyor. Bunun yanı sıra çevre mühendisliği, kimya mühendisliği, moleküler biyoloji, genetik, elektronik ve bilgisayar bilimleri gibi farklı disiplinlerin birlikte çalışması gerekiyor. Veri analizi de bu sürecin önemli bir parçası. Tüm bu alanlar bir araya geldiğinde daha iyi çözümler geliştirmek mümkün olacaktır” dedi.

Denizleri Kirleten Gerçek Antalya’da Ortaya Çıktı (3)

“ÇOK VERİ TOPLAYABİLİRSEK, ÇÖZÜMLERE DE O KADAR YAKLAŞABİLİRİZ”

Yapay zekâ kullanılarak denizdeki plastik kirliliğini tahmin etmek ve geriye dönük olarak hangi bölgelerden kaynaklandığını belirlemenin verilerle mümkün olabileceğini söyleyen Prof. Dr. Ata, “Yapay zekâ destekli sistemlerle ilgili özellikle üniversitelerde çok sayıda araştırma yapılıyor. Ancak bu çalışmaların uygulamaya geçirilmesi konusunda hâlâ eksiklikler bulunuyor. Aslında yapay zekânın etkili çözümler üretebilmesi için öncelikle çok miktarda veriye ihtiyaç var. Elimizde ne kadar fazla veri olursa, bu verilerden yola çıkarak modellemeler yapmak ve kirliliğin yoğunlaştığı ya da biriktiği bölgeleri tespit etmek o kadar kolay olur.

Denizleri Kirleten Gerçek Antalya’da Ortaya Çıktı (2)

Dünyanın yaklaşık dörtte üçü okyanuslar ve denizlerle kaplı. Bu nedenle hangi bölgelerde kirliliğin daha fazla yoğunlaştığını belirlemek büyük önem taşıyor. İklim bilimcilerinin ve okyanus bilimcilerinin ürettiği veriler bu noktada çok değerli. Ne kadar çok veri toplayabilirsek, çözümlere de o kadar yaklaşabiliriz. Ayrıca boya kaynaklı kirlilik, toksik etkiler ve diğer deniz kirliliği kaynaklarına yönelik modeller geliştirmemiz gerekiyor. Verileri topladıktan ve yapay zekâ modellerini bu verilerle eğittikten sonra, sistemler bize daha etkili çözümler sunabilir” ifadelerini kullandı.

Denizleri Kirleten Gerçek Antalya’da Ortaya Çıktı (2)-1

“ÇÖZÜMLER ÜRETMEK İÇİN ARAŞTIRMALARI SÜRDÜRMEK ZORUNDAYIZ”

Marmara, Karadeniz, Akdeniz ve Ege Denizi gibi bölgelerde karasal kaynaklı kirlilik nedeniyle yaşanan renk değişimlerini önceden tahmin etmenin mümkün olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Ata, bilimsel araştırmaların rehber olabileceğinin altını çizerek, “Kıyı bölgelerindeki yerleşim alanları, endüstriyel tesisler ve diğer kirlilik kaynaklarının denize ne kadar atık deşarj ettiğini bilmek gerekiyor. Bu veriler doğru şekilde modellenebilirse, olası kirlilik olayları önceden tahmin edilebilir. Aslında en önemli konu kirletmemektir. Öncelikle kirliliği azaltmak, ardından mümkünse atıkları geri dönüşüme kazandırmak ya da farklı yöntemlerle faydalı ürünlere dönüştürmek gerekir. Eğer bunlar yapılamıyorsa, kirlilik kaynaklarının etkilerini azaltacak çözümler üretmek için araştırmaları sürdürmek zorundayız. Araştırmalar ve bilimsel çalışmalar bu süreçte bize önemli bir rehber olacaktır” sözlerine yer verdi.

Muhabir: ABDULREZZAK KILIÇ