Antalya'da devam eden COP31 İklim Zirvesi'nde, küresel iklim mücadelesinin geleceğini şekillendirecek kararlar üzerindeki görüş ayrılıkları gündemdeki tartışmaları beraberinde getirdi. COP31 Başkanlığı'nın 10 ve 11 Kasım tarihlerinde ülkelerle gerçekleştirdiği gayriresmî istişarelerin ardından hazırladığı 13 Kasım tarihli değerlendirme raporunda, iklim krizinin etkileriyle mücadeleden finansman sorumluluklarına, fosil yakıtlardan enerji dönüşümüne kadar birçok başlık ele alındı. Ülkelerin farklı beklentilerini yansıtan belgede, özellikle gelişmiş ülkelerin finansman yükümlülüklerini yerine getirmesi, sıcaklık artışının 1,5 derece ile sınırlandırılması ve enerji sistemlerinde dönüşümün nasıl gerçekleştirileceği konusunda farklı yaklaşımlar dikkat çekti.
İKLİM FİNANSMANINDA 1,3 TRİLYON DOLAR TARTIŞMASI
Müzakerelerde öne çıkan başlıklardan biri de iklim finansmanı oldu. Gelişmekte olan ülkeler, iklim krizinin etkileriyle mücadele edebilmek için öngörülebilir, yeterli, hibe temelli ve uygun koşullu finansmana erişim ihtiyacını gündeme taşırken, gelişmiş ülkelerin Paris Anlaşması'nın 9.1. maddesi kapsamındaki finansman yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini vurguladı. Yeni Kolektif Nicel İklim Finansmanı Hedefi (NCQG) kapsamında, 2030 yılına kadar finansman çıktılarının üç katına çıkarılması, 2035'e kadar uyum finansmanının en az üç kat artırılması ve 300 milyar dolarlık finansman hedefinin gerçekleştirilmesinin hızlandırılması talepleri dile getirildi. İklim finansmanının 1,3 trilyon dolara yükseltilmesi, müzakerelerde öne çıkan hedefler arasında yer aldı. Ancak Yeşil İklim Fonu, Uyum Fonu ve Kayıp ve Zarar Fonu gibi mekanizmaların kaynaklarının artırılması gerektiği belirtildi. Özellikle finansman taahhütlerinin yerine getirilmemesi, kamu kaynaklarının başka alanlara yönlendirilmesi ve gelişmekte olan ülkelerin finansmana erişimde yaşadığı güçlükler eleştirildi. Küçük ada devletleri ve en az gelişmiş ülkeler için borç yükü oluşturmayan finansman araçlarının yaygınlaştırılması da tartışma konuları arasında yer aldı.
FOSİL YAKITLARDAN ÇIKIŞTA FARKLI YAKLAŞIMLAR DİKKAT ÇEKTİ
Enerji dönüşümü, müzakerelerin en önemli anlaşmazlık alanlarından biri oldu. COP31 kapsamında fosil yakıtlardan çıkış tartışmaları gündeme gelirken, Küresel Durum Değerlendirmesi'nin (GST) 28 ve 29. paragrafları kapsamında enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşılması ve verimsiz fosil yakıt sübvansiyonlarının aşamalı olarak kaldırılması yönündeki çalışmaların sürdürülmesi istendi. Bununla birlikte bazı ülkeler, enerji dönüşümünde tek bir yolun dayatılmaması gerektiğini savunurken; ülkelerin ulusal koşullarının, kalkınma ihtiyaçlarının, enerji güvenliğinin ve mevcut altyapılarının dikkate alınması gerektiğini vurguladı. Yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması, enerji verimliliğinin geliştirilmesi, elektrik şebekeleri ile enerji depolama sistemlerinin güçlendirilmesi de öneriler arasında yer aldı. Bu kapsamda, 2035 yılına kadar küresel elektrifikasyon oranının yüzde 35'e çıkarılması önerisi gündeme gelirken; enerjiye erişim, maliyetler, teknolojik gelişmeler ve enerji güvenliği arasındaki ilişkinin de değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı.
1,5 DERECE HEDEFİ İÇİN ACİL EYLEM ÇAĞRISI YAPILDI
Belgede, küresel sıcaklık artışının 1,5 derece eşiğini aşması ihtimali de önemli başlıklar arasında ele alındı. Aşımın büyüklüğü ve süresinin mümkün olduğunca sınırlandırılması, sıcaklığın yeniden 1,5 derece seviyesine indirilmesi için gerekli adımların hızlandırılması gerektiği belirtildi.
Emisyon azaltımındaki eksikliklerin giderilmesi, hızlı, derin ve sürekli emisyon azaltımlarının gerçekleştirilmesi ve iklim değişikliğine karşı toplumsal dayanıklılığın artırılması çağrısı yapıldı. Gelişmiş ülkelerin daha erken bir tarihte net sıfır emisyona ulaşması ve net negatif emisyon hedeflerini gerçekleştirmesi yönündeki öneriler de değerlendirmeye yansıdı.
Özellikle kuraklık, seller, su kıtlığı, buzulların geri çekilmesi, çölleşme ve okyanuslardaki değişimlerin giderek ağırlaşan etkilerine dikkat çekildi. Dağlık bölgelerde iklim değişikliğinin yarattığı sorunların ele alınması için finansman ve kapasite geliştirme odaklı özel bir çalışma programı oluşturulması da öneriler arasında yer aldı.
SU, TARIM VE DOĞAL EKOSİSTEMLER İKLİM GÜNDEMİNDE
İklim krizinin etkilerinin hissedildiği Antalya'da COP31 süreci devam ederken, iklim krizinin sonuçlarıyla mücadelede erken uyarı sistemlerinin yaygınlaştırılması, doğa temelli çözümlerin desteklenmesi, ormanların korunması ve okyanus temelli çözümlerin geliştirilmesi gerektiği ifade edildi.
Metan gibi kısa ömürlü iklim kirleticilerinin azaltılması, atık yönetiminin iyileştirilmesi, gaz sızıntılarının önlenmesi ve emisyonların izlenmesi de gündem maddeleri arasında yer aldı. Gıda sistemlerini destekleyen iklim dostu teknolojilerin yaygınlaştırılması gerektiği belirtildi. Bunun yanı sıra, karbondioksit yakalama, kullanma ve depolama (CCUS) ile karbondioksit giderimi (CDR) teknolojilerinin araştırılması, geliştirilmesi ve uygulanmasının hızlandırılması önerildi. Ancak bu teknolojilerin kullanımında gerekli güvenlik önlemlerinin alınması gerektiği vurgulandı.
BİLİMSEL VERİLER VE ULUSLARARASI İŞ BİRLİĞİ VURGUSU
Müzakerelerde, bilimsel verilerin iklim politikalarının temelini oluşturması gerektiği belirtilirken, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) bilimsel değerlendirmelerdeki merkezi rolüne dikkat çekildi. Yedinci Değerlendirme Raporu'nun çalışma grubu raporlarının, ikinci Küresel Durum Değerlendirmesi'ne katkı sağlayacak şekilde tamamlanması istendi. Çocukların, gençlerin ve yerli halkların iklim politikalarındaki etkin katılımının güçlendirilmesi, okyanus ve iklim arasındaki diyaloğun geliştirilmesi ve uluslararası iş birliğinin artırılması da öne çıkan başlıklar arasında yer aldı. Uluslararası Adalet Divanı'nın iklim değişikliğine ilişkin danışma görüşünün tanınması ve Paris Anlaşması'nın 6. maddesi kapsamındaki iş birliğinin güçlendirilmesi de önerildi. Raporda, COP31 Başkanlığı tarafından başlatılan Bridge Girişimi ve Küresel Uygulama Hızlandırıcısı'nın desteklenmesi, iklim eylemlerinin daha iyi takip edilmesi ve gönüllü girişimlerin yıllık raporlara yansıtılması yönündeki görüşlere de yer verildi.
COP31 Başkanlığı'nın yayımladığı 13 Kasım tarihli notun, ülkeler arasında uzlaşma sağlandığını gösteren nihai bir karar olmadığı özellikle belirtildi. Belgede, 10 ve 11 Kasım tarihlerinde gerçekleştirilen istişarelerde dile getirilen görüşlerin özetlendiği, bazı konuların çok sayıda ülke tarafından, bazılarının ise sınırlı sayıda ülke tarafından gündeme getirildiği kaydedildi. Başkanlık, notun ülkelerin görüşlerinin ağırlığını ve ülkeler arasındaki destek düzeyini yansıtmadığını, tarafların önerilerine ve kararın tüm unsurlarına ilişkin görüşlerini ilerleyen süreçte de sunabileceğini bildirdi. Böylelikle COP31 müzakerelerinde iklim finansmanı, enerji dönüşümü ve emisyon azaltımı gibi temel konularda ortak bir çerçeve oluşturulmasına yönelik görüşmelerin sürdüğü ortaya konuldu.
