Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) kapsamında COP31 Eylem Gündemi'nin birinci eksenini oluşturan enerji, sanayi ve ulaşım sektörlerinde köklü bir dönüşüm hedefleniyor. Temiz enerjiye erişimin yaygınlaştırılması, yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması, enerji verimliliğinin iki katına yükseltilmesi ve fosil yakıtlardan adil bir geçişle uzaklaşılması, gündemin dört temel hedefini oluşturuyor. Küresel değerlendirmeye göre, yenilenebilir enerji yatırımlarında önemli ilerleme kaydedilmesine rağmen enerji verimliliği, sanayi ve ulaştırma alanlarında aynı hızın yakalanamadığı görüldü. Küresel verilere göre yenilenebilir enerji kapasitesi, 2024 yılında 4 bin 400 gigavat seviyesindeyken 2025 yılında yüzde 17 artışla 5 bin 149 gigavata ulaştı. Aynı dönemde 108 gigavatlık yeni batarya depolama kapasitesi devreye alındı. Yenilenebilir enerji kaynakları, 2025 yılında küresel elektrik üretiminin yüzde 38,8'ini karşılarken, kömürün payı yüzde 33 seviyesinde kaldı. Böylece yenilenebilir enerji, elektrik üretiminde kömürü geride bıraktı.
ENERJİ VERİMLİLİĞİNDE HEDEFLERİN GERİSİNDE KALINDI
Yenilenebilir enerjideki büyümeye rağmen enerji verimliliği önemli bir sorun olmaya devam etti. Enerji yoğunluğundaki iyileşme 2024 yılında yüzde 1 seviyesinde kalırken, 2030 hedeflerine ulaşılabilmesi için yıllık iyileşme oranının yaklaşık yüzde 4'e çıkarılması gerektiği bildirildi. Ayrıca sanayi üretiminde karbon yoğunluğu konusunda da ilerleme kaydedilemedi. 2024 yılında bir ton çelik üretimi başına düşen karbondioksit salımının 1.920 kilogram seviyesinde sabit kaldığı görüldü.
ULAŞIM SEKTÖRÜNDE ELEKTRİKLİ ARAÇLAR ÖNE ÇIKTI
Ulaşım sektöründe elektrikli araçların yaygınlaşması dönüşümün olumlu gelişmeleri arasında yer aldı. Elektrikli araçların hafif ticari araç satışlarındaki payı 2025 yılında yüzde 25'e yükseldi. Halka açık şarj noktalarının sayısının ise 7 milyonu aştığı görüldü. Ayrıca sıfır emisyonlu ağır ticari araçların satışlarındaki payı da 2024 yılındaki yüzde 1,8 seviyesinden 2025 yılında yüzde 9'a çıktı.
FOSİL YAKITLAR VE METAN EMİSYONLARI SORUNU DEVAM ETTİ
Fosil yakıtlardan uzaklaşma hedefinde ise önemli eksikliklerin bulunduğu görüldü. 2025 yılında fosil yakıtlar, küresel enerji üretiminin yüzde 57,4'ünü karşılamayı sürdürdü. Petrol ve doğal gaz kaynaklı metan emisyonları, 2024 yılında 71,5 milyon ton seviyesindeyken 2025 yılında yaklaşık 72,3 milyon tona yükseldi. Fosil yakıtlara yönelik açık sübvansiyonlar ise 2022 yılındaki 1,4 trilyon dolarlık seviyeden 2024 yılında 725 milyar dolara geriledi. Enerjiye erişim de dönüşümün temel başlıkları arasında yer aldı. Temiz pişirme imkânına sahip olmayan insanların sayısı 2023 yılında 2,1 milyarken, 2024 yılında yaklaşık 2 milyara geriledi. Buna rağmen dünya nüfusunun yaklaşık dörtte birinin yemek pişirmek için kirletici yakıt ve teknolojilere bağlı yaşamayı sürdürdüğü görüldü.
COP31'DE ŞEBEKELER VE YEŞİL SANAYİLEŞME ÖNCELİKLİ OLDU
COP31 Eylem Gündemi kapsamında birinci eksenin öncelikleri arasında temiz enerjiye geçiş ve yeşil sanayileşme yer aldı. Bu doğrultuda elektrik şebekelerinin genişletilmesi ve modernleştirilmesi, enerji depolama sistemlerine yeni yatırımlar yapılması, sanayi tesislerinde temiz teknolojilerin yaygınlaştırılması ve toplulukların enerjiye erişiminin artırılması hedeflendi. Çelik, çimento ve beton gibi emisyon azaltımının zor olduğu sektörlerde düşük karbonlu üretimin desteklenmesi de gündemde yer aldı. Bu kapsamda hükümetlerin düşük karbonlu inşaat malzemelerine yönelik yeşil kamu alımlarını artırması ve kamu yatırımları aracılığıyla temiz üretim teknolojilerine talep oluşturması öngörüldü.
GÖZLER ANTALYA’DAKİ COP’TA
COP31 Eylem Gündemi'nin birinci ekseni, enerji dönüşümünün yalnızca yenilenebilir enerji kapasitesini artırmakla sınırlı kalmadığını ortaya koydu. Şebekelerden sanayiye, ulaşımdan enerjiye erişime kadar geniş bir alanda dönüşüm sağlanması ve fosil yakıtlardan adil bir geçişin gerçekleştirilmesi, küresel iklim hedeflerine ulaşmanın temel koşulları arasında gösterilirken gözler Antalya’daki COP’un uygulama COP’u olup olmayacağına çevrildi.
