Antalya'nın Kemer ilçesinde Ayışığı Koyu ile Çalıştepe arasında bulunan İdyros Antik Kenti ve çevresindeki otel projesine yönelik tartışmalar sürüyor. Geçmişte Club Med tatil köyü olarak kullanılan ve Özak GYO'ya tahsis edildiği belirtilen alanda devam eden inşaat çalışmaları, bölgedeki arkeolojik mirasın korunmasına ilişkin endişeleri artırırken, İdyros Antik Kenti'ne Dokunma Hareketi tarafından yapılan açıklamada Antalya Müze Müdürlüğünün 2026 yılında gerçekleştirdiği sondaj kazılarında önemli arkeolojik buluntulara ulaşıldığı ifade edildi. Açıklamada, otel projesine ilişkin açılan iki ayrı davada hazırlanan bilirkişi raporlarının da koruma açısından ciddi uyarılar içerdiği belirtildi. Hareket, mahkemelerin henüz yürütmeyi durdurma kararı vermemesi nedeniyle inşaatın sürdüğünü ifade ederek, Kültür ve Turizm Bakanlığını sürece müdahale etmeye çağırdı.
“BİLİRKİŞİ HEYETLERİ SON DERECE ÖNEMLİ SONUÇLARA ULAŞTI”
Antalya'nın Kemer ilçesinde, Ayışığı Koyu ile Çalıştepe arasında bulunan İdyros Antik Kenti ve çevresinde, binlerce yıllık bir tarihî mirasın geleceğini belirleyecek son derece kritik bir süreç yaşandığı ifade edilen açıklamada “Beydağları Sahil Milli Parkı sınırları içerisinde bulunan, geçmişte Fransız Tatil Köyü (Club Med) olarak kullanılan ve bugün Özak Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı'na tahsis edilmiş olan alanda, yeni bir otel yapılmasına yönelik çalışmalar devam ediyor. Oysa bu alandaki imar planlarına ve arkeolojik sit sınırlarının yetersizliğine karşı açtığımız iki ayrı davada, mahkemelerin görevlendirdiği bilirkişi heyetleri son derece önemli sonuçlara ulaştı. İki ayrı davada hazırlanan iki ayrı bilirkişi raporu, bir yandan otel projesine olanak sağlayan imar planlarını koruma ve planlama ilkelerine aykırı bulurken, diğer yandan mevcut arkeolojik sit sınırlarının genişletilmesini ve inşaatın durdurulmasını gerekli görüyor. Üstelik bu raporlar yalnızca ihtimallere dayanmıyor. Antalya Müze Müdürlüğünün otel alanında gerçekleştirdiği kazılarda, İdyros Antik Kenti'nin henüz araştırılmamış bölümlerine ilişkin son derece önemli arkeolojik buluntular ortaya çıkarıldı” denildi.
OTEL ALANINDAKİ KAZILARDA ANTİK KENTİN YENİ BÖLÜMLERİ ORTAYA ÇIKARILDI
Antalya Müze Müdürlüğünün 2026 yılında gerçekleştirdiği sondaj kazılarında, belirlenen 191 sondaj noktasının 15'inde taşınmaz kültür varlıklarına rastlandığı ifade edilen açıklamada, “Kazılarda, yerden ısıtma sistemine (hypocaust) sahip bir Roma hamamı kompleksinin kalıntıları, pişmiş toprak su künkleri, kiliseyle bağlantılı duvarlar, antik yerleşim yapıları, işlik alanları, büyük depolama kapları ve Roma Köprüsü'nün devamında uzanan yapı kalıntıları gün yüzüne çıkarıldı. 100'ün üzerinde bronz sikke, tıbbi aletler, kandiller, cam şişeler, kemer tokaları, dokuma ve balıkçılıkta kullanılan ağırlıkların da aralarında bulunduğu 150'den fazla taşınır eser belgelendi. Bütün bu buluntular, antik kentte yüzyıllar boyunca sürdürülen gündelik yaşamın, üretimin, ticaretin ve toplumsal faaliyetlerin izlerini taşıyor. Ancak kazılarda ortaya çıkan en önemli gerçeklerden biri, antik yapıların bir bölümünün mevcut yolların ve eski turistik tesis binalarının altında devam etmesi ve sınırlarının henüz belirlenememiş olması. Antalya Müze Müdürlüğü de resmî raporunda, mevcut yapıların kaldırılmasının ardından alanın bütününde bilimsel kazı yapılmasını önerdi. Bu bulgular, İdyros Antik Kenti'nin kıyıda görülebilen birkaç yapıdan ibaret olmadığını; limanı, yerleşim alanları, üretim tesisleri, su sistemleri ve Çalıştepe'deki kalesiyle çok daha geniş bir coğrafyaya yayıldığını ortaya koyuyor. Henüz ne kadar geniş bir alana yayıldığı ve hangi kültür varlıklarını barındırdığı tam olarak bilinmeyen bir antik kentte, otel inşaatına yönelik çalışmaların sürdürülmesi ciddi bir tahribat riski yaratıyor” denildi.
BİLİRKİŞİLER: “İNŞAAT DURDURULMALI, SİT SINIRLARI GENİŞLETİLMELİ”
İdyros Antik Kenti'nin mevcut arkeolojik sit sınırlarının genişletilmesi talebinin reddedilmesi üzerine Antalya 5. İdare Mahkemesinde açılan davada iki profesör ve bir doçentten oluşan arkeoloji, sanat tarihi ve şehir planlama uzmanlarının hazırladığı ortak bilirkişi raporu da aynı tehlikeye dikkat çekildiği ifade edilen açıklamada ise heyetin, ‘mevcut arkeolojik sit sınırlarının yetersiz olduğunu’, İdyros Antik Kenti'nin birbirinden kopuk koruma alanları halinde ele alınmasının bilimsel açıdan doğru olmadığını görüşüne yer verildi. Ayrıca raporda, Ayışığı Koyu'ndan Çalıştepe'ye, mevcut İdyros sit alanından Kocaburun'daki tarihî sit alanına kadar uzanan bölgenin, otel alanını da kapsayacak şekilde bütüncül olarak koruma altına alınması gerektiği vurgulanırken bilirkişiler, arkeolojik kalıntıların bulunduğu ve mevcut yapıların altında devam ettiği kesimlerin ‘I. derece arkeolojik sit’ ormanlık yamaçlardaki antik yapı ve teras kalıntılarının bulunduğu kesimlerin ise ‘en az II. derece arkeolojik sit’ olarak değerlendirilmesini önerisinde bulunduğu ifade edildi.
BİR BİLİRKİŞİ KEŞFİ DAHA YAPILDI
Açıklamasa ise heyet, arkeolojik kalıntıların gerçek sınırları belirlenmeden sürdürülecek inşai faaliyetlerin telafisi mümkün olmayan sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekerek raporunda şu sonuca ulaştığı ifade edildi. Raporda, “Alanda yürütülen her türlü inşai ve fiziki müdahale, bilimsel süreç tamamlanana kadar durdurulmalıdır” ifadelerine yer verilirken öte yandan aynı otel projesinin önünü açan koruma amaçlı imar planlarına karşı Antalya 5. İdare Mahkemesinde açılan davada da ayrı bir bilirkişi heyeti inceleme gerçekleştirdiği vurgulandı.
İMAR PLANLARI UYGUN BULUNMADI
Aynı bölgede bir profesör, bir doçent ve bir harita-kadastro mühendisinden oluşan heyetin 1/25.000, 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planlarının şehircilik ilkelerine, koruma ve planlama esaslarına uygun olmadığı sonucuna ulaştığı vurgulandı. Raporda özellikle Kıyı Kanunu'na ilişkin çarpıcı tespitlere dikkat çekerken bilirkişiler, kıyı kenar çizgisinden itibaren ilk 50 metrelik bölümün park ve rekreasyon alanı olarak ayrılmadığını, ‘otel kullanımının kıyıya kadar uzandığını’ dile getirildi. Geçmişte bölgede bir tatil köyünün bulunmasının da kıyı mevzuatındaki istisnai yapılaşma hükümlerinden yararlanmak için yeterli olmadığı sonucuna ulaşılırken raporda ayrıca bazı kesimlerde 13,50 metre yüksekliğe, yani dört kata kadar izin verilen otel yapılaşmasının bölgenin doğal çevresiyle ve arkeolojik sit alanlarıyla uyumlu olmadığı vurgulandı. Otelin öngörülen yatak kapasitesi, yaratacağı nüfus hareketliliği, ulaşım ve altyapı ihtiyaçları gibi temel konularda yeterli planlama analizlerinin yapılmadığı da tespit edildi. İkinci bilirkişi heyeti de “koruma amaçlı” adıyla hazırlanan ‘imar planlarının koruma ve şehircilik esaslarına uygun olmadığı’ yönünde ortak görüş bildirdi.
OTEL İNŞAATI DEVAM EDİYOR
Bilirkişi raporlarının üzerinden haftalar geçerken inşaat hâlâ devam ettiği açıklamada ise “İdyros'ta karşı karşıya olduğumuz asıl tehlike budur. Bir tarafta Antalya Müze Müdürlüğünün ortaya çıkardığı son derece önemli arkeolojik buluntular ve bütüncül kazı önerisi bulunuyor. Diğer tarafta ise mahkemenin görevlendirdiği iki ayrı bilirkişi heyetinin, mevcut sit sınırlarını yetersiz ve otelin imar planlarını koruma ilkelerine aykırı bulan raporları var. Ancak bütün bu bilimsel tespitlere ve bilirkişilerin açık uyarılarına rağmen, raporların mahkemelere sunulmasının üzerinden haftalar geçmiş olmasına karşın henüz yürütmeyi durdurma kararı verilmedi. Bölgeden tarafımıza son günlerde ulaştırılan video görüntüleri ise otel inşaatına yönelik çalışmaların yoğun biçimde devam ettiğini gösteriyor. Burada asıl kaygı verici olan, yargı süreci devam ederken telafisi mümkün olmayan zararların ortaya çıkabilecek olmasıdır. Henüz sınırları dahi belirlenememiş antik yapıların, kültür katmanlarının ve doğal dokunun zarar görmesi halinde, sonradan verilecek bir mahkeme kararı bu kayıpları geri getiremeyecektir. Bir mahkeme kararıyla imar planları iptal edilebilir, bir sit kararı değiştirilebilir. Ancak yok edilen bir arkeolojik katman, tahrip edilen bir antik yapı ya da ortadan kaldırılan tarihî bağlam, mahkeme kararıyla yeniden yaratılamaz. Elbette bilirkişi raporları mahkeme kararı değildir. Ancak mahkemenin görevlendirdiği uzmanların bilimsel değerlendirmeleri, yargılama tamamlanmadan doğabilecek geri dönüşü olmayan zararların önlenmesi bakımından son derece önemlidir. Yargılama sürerken korunması gereken değerlerin tahrip edilmesi, davaların sonunda verilecek olası iptal kararlarını fiilen anlamsız hale getirebilir” denildi.
İDYROS İÇİN ZAMAN TÜKENİYOR
İdyros Antik Kentine Dokunma Hareketi, Antalya 5. İdare Mahkemesinde devam eden her iki davamızdaki yürütmenin durdurulması taleplerinin, bilirkişi raporları ve telafisi güç veya imkânsız zarar ihtimali dikkate alınarak ivedilikle karara bağlanmasının hayati önem taşıdığını vurgulayarak, “Kültür ve Turizm Bakanlığını, Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunu ve ilgili bütün kamu kurumlarını, ortaya çıkan bilimsel veriler doğrultusunda İdyros Antik Kenti'nin korunması için gecikmeksizin gerekli tedbirleri almaya, verdikleri izinleri iptal etmeye çağırıyoruz. Durum o kadar vahimdir ki, kültür bakanlığı re’sen müdahil olmalı, otel tahsisini iptal etmeli ve acilen bilimsel kazı çalışmalarına başlayarak kalan tarihi eserleri kurtarmalıdır. İdyros'ta mesele yalnızca bir otel projesi değildir. Binlerce yıllık bir antik kentin, Kemer'in en değerli kıyılarından birinin ve Beydağları'nın doğal mirasının geleceği söz konusudur. Bilim insanları uyarılarını yaptı. Arkeolojik buluntular belgelendi. Hukuki süreç devam ediyor. Ancak inşaat da devam ediyor. Artık asıl mesele, İdyros'un korunması gerektiğinin bir kez daha kanıtlanması değil, bilimsel olarak ortaya konulan tahribat riskinin geri dönüşü olmayan sonuçlara yol açmadan önlenmesidir. Mahkeme kararını verdiğinde, korunacak bir İdyros hâlâ yerinde olmayabilir, buna engel olmamak, buna yol vermek Antalya’nın hafızasına ve Anadolu’nun tarihi mirasına karşı suç işlemek olacaktır” ifadelerine yer verildi.
