Araç muayenesi denildiğinde çoğumuzun aklına teknoloji değil, randevu bulmak, sırada beklemek ve bir an önce işlemi tamamlayıp çıkmak geliyor. Açıkçası ben de bu konuyla ilgili yeni sistemi ilk gördüğümde "birkaç cihaz yenilenir, adı da dijital dönüşüm olur" diye düşündüm.

Ama açıklanan detaylara biraz daha yakından bakınca işin bundan daha büyük olduğu görülüyor. Türkiye'de araç muayene sistemi 15 Ağustos 2027'den itibaren yeni bir döneme girecek. Hizmeti devralacak TURKA, nasıl bir sistem kuracağını göstermek için İstanbul Arnavutköy'de Yeni Nesil Araç Muayene Örnek Merkezi'ni açtı. Burada önemli bir ayrıntı var. Ortada sadece hazırlanmış bir proje dosyası veya gelecek yıllara ilişkin bir sunum yok. Yeni sistemde kullanılması planlanan teknolojiler gerçek araçların üzerinde deneniyor. Yani 2027'de bizi neyin beklediğini ilk kez biraz daha net görebiliyoruz. Araç muayenesinde yapay zeka kullanılacak. Arnavutköy'deki örnek merkez yaklaşık 2 bin 500 metrekarelik kapalı alana sahip. Merkezde 2 ağır vasıta ve 3 binek araç olmak üzere toplam 5 muayene kanalı bulunuyor. Burası yeni sistem tamamen devreye girene kadar hem test hem de eğitim merkezi olarak kullanılacak. Tanıtılan teknolojiler arasında yapay zeka destekli görüntüleme sistemleri, lazer ölçüm cihazları, araç altı tarama teknolojileri, dijital ölçüm sistemleri ve robotik test ekipmanları bulunuyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu sistemi anlatırken araçların adeta "MR'ının ve tomografisinin çekileceğini" söyledi.

İlk duyulduğunda biraz iddialı bir benzetme gibi duruyor.

Ama sistemin yapabileceklerine baktığınızda anlatılmak istenen aslında daha anlaşılır hale geliyor.

Araç sadece bir teknisyenin gözle yaptığı kontrole bırakılmayacak. Kamera, lazer, sensör ve yazılımdan gelen veriler de kontrol sürecine dahil olacak.

Burada önemli olan yapay zekanın teknisyenin yerine geçmesi değil.

Asıl hedef, teknisyenin kararını daha fazla veriyle desteklemek.

Lastikler araç hareket ederken bile kontrol edilebilecek

Yeni nesil araç muayene sisteminin en dikkat çekici taraflarından biri lastik kontrolleri.

Araç hareket halindeyken lastiğin üzerindeki bilgiler otomatik olarak okunabilecek. Lastik diş derinliği temassız sistemlerle ölçülebilecek. Çatlak, kesik veya balon gibi kusurlar ise yüksek çözünürlüklü kameralar ve yapay zeka destekli görüntü analizleriyle tespit edilebilecek. Bu aslında küçük gibi görünen ama oldukça önemli bir değişiklik.

Çünkü klasik araç muayenesinde bazı kontroller büyük ölçüde teknisyenin gözlemine dayanırken yeni sistemde ölçümlerin daha fazla sayısallaştırılması hedefleniyor.

Yani "bana göre iyi görünüyor" veya "bana göre kusurlu" yaklaşımının yerine mümkün olduğunca ölçülebilir bir sistem kurulmaya çalışılıyor.

Araç altı kontrollerinde de yüksek çözünürlüklü kameralar kullanılabilecek. Karoser üzerindeki bazı kusurlar görüntülenebilecek, aracın farklı noktalarından elde edilen veriler tek sistemde değerlendirilebilecek.

Far ve aydınlatma kontrollerinde ise robotik sistemlerin devreye girmesi planlanıyor. Kısacası araç muayenesinin kendisi değişmese bile nasıl yapıldığı ciddi biçimde değişecek.

Kusur yazıldığında arkasında veri olacak. Bence yeni sistemin en önemli taraflarından biri burada. Araç muayenesi sırasında elde edilen görüntü ve ölçümlerin dijital olarak kayıt altına alınması planlanıyor.

Tespit edilen kusurlar mümkün olduğu ölçüde görüntü ve teknik verilerle desteklenecek.

Bu ne değiştirecek?

Örneğin aracınıza bir kusur yazıldığında sadece sonuç ekranında bir ifade görmek yerine, bu değerlendirmenin arkasında ölçüm veya görüntü kaydı bulunabilecek. Elbette sistem devreye girmeden bunun uygulamada ne kadar ayrıntılı kullanılacağını bilmiyoruz. Ama hedeflenen yapı bile önemli. Çünkü Türkiye'nin farklı noktalarında yapılan araç muayenelerinde aynı standartların uygulanabilmesi için sadece eğitim değil, ölçülebilir veri de gerekiyor.

Antalya'daki bir araçla İstanbul'daki bir aracın mümkün olduğunca aynı kriterlere göre değerlendirilmesi gerekiyor.

Teknolojinin burada gerçekten işe yarayabileceği alanlardan biri bu.

Türkiye genelinde 352 araç muayene merkezi kurulacak

Yeni dönem sadece mevcut istasyonlara birkaç kamera takılması anlamına gelmiyor.

Oldukça büyük bir altyapı yatırımı hazırlanıyor.

Açıklanan plana göre 15 Ağustos 2027'den itibaren Türkiye'nin 81 ilinde 249 sabit ve 103 mobil olmak üzere toplam 352 araç muayene merkeziyle hizmet verilmesi hedefleniyor.

Yaklaşık 900 muayene hattının oluşturulması planlanıyor.

Binek ve ağır ticari araçların yanında motosikletlere yönelik özel hatların da sisteme eklenmesi gündemde.

Mobil araç muayene istasyonlarının ise özellikle sabit istasyona ulaşmanın daha zor olduğu bölgelerde kullanılmaya devam etmesi bekleniyor.

Rakam büyük. Fakat araç sahibinin günlük hayatında bu yatırımın başarısını belirleyecek şey merkez sayısından biraz daha farklı olacak.

Randevu bulabilecek miyiz?

İstasyona gittiğimizde ne kadar bekleyeceğiz?

Bir sorun çıktığında nedenini açıkça görebilecek miyiz?

Bence asıl test burada başlayacak. Bekleme sürelerinin kısalması hedefleniyor

Yeni araç muayene sisteminde vatandaşın doğrudan hissedeceği değişikliklerden biri de işlem süresi olacak.

Amaçlardan biri muayene istasyonlarında oluşan yoğunluğu azaltmak ve sürecin daha hızlı ilerlemesini sağlamak.

Araç sahiplerinin muayenenin hangi aşamada olduğunu takip edebilmesi de planlanıyor.

Bekleme alanındaki ekranlar ve dijital sistemler üzerinden aracın hangi kontrolden geçtiğinin görülebilmesi hedefleniyor.

Bana kalırsa işin en önemli taraflarından biri tam da bu. Çünkü insanların çoğu araç muayene merkezine "yapay zeka kullanılıyor mu?" diye gitmeyecek.

"Ne kadar sürede çıkacağım?" diye gidecek.

Yeni sistem teknolojik olarak ne kadar gelişmiş olursa olsun randevu bulmak yine zorsa veya insanlar saatlerce bekliyorsa dönüşümün vatandaş tarafında çok fazla anlamı kalmaz.

O yüzden 2027'de bakılması gereken ilk şey yeni cihazlardan önce bekleme süreleri olacak.

Kartla ödemede komisyon alınmayacak. Yeni dönemde sürücülerin cebini doğrudan ilgilendiren bir değişiklik de bulunuyor.

Araç muayene ücretinin kredi veya banka kartıyla ödenmesi durumunda ayrıca komisyon alınmaması planlanıyor.

Teknolojik dönüşüm haberlerinin yanında küçük bir detay gibi görünebilir ama araç sahipleri açısından günlük hayatta çok daha fazla hissedilecek konulardan biri olabilir.

Çünkü iyi bir dijital dönüşüm sadece daha gelişmiş cihaz kullanmak değildir.

Kullanıcının hayatındaki gereksiz adımları azaltmak da bunun parçasıdır.

Daha kolay randevu, daha kısa bekleme, açık sonuçlar ve gereksiz ek maliyetlerin ortadan kalkması aslında aynı dönüşümün parçaları.

Örnek merkez teknisyenlerin eğitiminde de kullanılacak

Arnavutköy'deki merkez sadece araçların test edildiği bir alan olmayacak.

Türkiye'nin farklı bölgelerinde görev yapacak teknisyenlerin burada uygulamalı eğitim alması planlanıyor.

Önce teorik eğitim, ardından gerçek araçlar üzerinde yeni sistemlerin kullanımı öğretilecek.

Bu ayrıntı önemli.

Çünkü aynı teknolojiyi Türkiye'nin yüzlerce farklı noktasına kurmak tek başına yeterli değil. O teknolojiyi kullanan insanların da aynı standartta eğitim alması gerekiyor.

Merkezin Ar-Ge çalışmalarında kullanılması ve kamu kurumlarının yeni sistemi yerinde inceleyebilmesi de planlar arasında.

Ayrıca araç muayene istasyonlarının afet ve acil durumlarda kamu kurumları tarafından kullanılabilecek destek noktaları olarak değerlendirilmesi düşünülüyor.

Yani kurulacak altyapının sadece araç muayenesiyle sınırlı tutulmaması hedefleniyor.

Yapay zekanın asıl dönüşümü belki de böyle olacak

Son birkaç yıldır yapay zeka denildiğinde aklımıza hemen ChatGPT, görsel üretme araçları, videolar veya sosyal medya geliyor.

Ben de doğal olarak bu alanları çok yakından takip ediyorum.

Fakat bu haberde beni daha fazla ilgilendiren başka bir şey var.

Yapay zekanın gerçekten hayatımıza yerleşmesi belki de insanların sürekli "burada yapay zeka var" demediği gün başlayacak.

Aracınızı muayeneye götüreceksiniz.

Bir kamera lastiğinizi kontrol edecek.

Bir lazer diş derinliğini ölçecek.

Başka bir sistem aracın altını tarayacak.

Yazılım bütün bu verileri analiz edecek.

Siz ise muhtemelen bunların yarısının arkasında yapay zeka olduğunu düşünmeden işleminizin bitmesini bekleyeceksiniz.

Teknolojinin günlük hayatımıza yerleşmesi biraz böyle oluyor.

Önce çok konuşuluyor, sonra sıradanlaşıyor.

Asıl sınav 15 Ağustos 2027'den sonra başlayacak

Şu an gördüğümüz sistem umut verici.

Ama henüz sonuç değil.

İstanbul'da çalışan bir örnek merkezin bulunması projenin sadece kağıt üzerinde olmadığını gösteriyor. Yine de Türkiye çapında yüzlerce merkezin aynı standartta çalışması bambaşka bir konu.

Gerçek tablo 15 Ağustos 2027'den sonra ortaya çıkacak.

Randevular gerçekten daha kolay bulunabilecek mi?

Bekleme süreleri kısalacak mı?

Yapay zeka destekli sistemler doğru sonuç verecek mi?

Farklı şehirlerde aynı kalite korunabilecek mi?

Sürücü bir kusura itiraz ettiğinde sistem gerçekten daha şeffaf olacak mı?

Bunların cevabını bugün vermek mümkün değil.

Ama araç muayenesi gibi yıllardır aynı mantıkla çalışan bir hizmetin böylesine kapsamlı biçimde yenilenmesi kesinlikle takip edilmeye değer.

Eğer açıklanan sistem gerçekten planlandığı gibi çalışırsa 2027'de konuşacağımız şey "araç muayenesine yapay zeka geldi" olmayacak.

Muhtemelen çok daha basit bir şey söyleyeceğiz:

"Eskisine göre çok daha kolay olmuş."

Bence bütün bu yatırımın başarılı olup olmadığını gösterecek en doğru cümle de zaten bu olacak.