Dünya’nın iklimi, jeolojik geçmişinden günümüze kadar sürekli değişim geçirdi. Son 800 bin yılda buzul çağları ile sıcak dönemler birbirini izledi. Tarih boyunca yaşanan kuraklıklar ve sıcaklık değişimleri, insan topluluklarının yaşamını, tarımsal üretimi ve uygarlıkların gelişimini etkiledi.

Ancak bugün karşı karşıya olduğumuz iklim değişikliği, geçmişteki doğal değişimlerden farklı. Özellikle 18. yüzyılın ikinci yarısında başlayan Sanayi Devrimi’yle birlikte kömürün, daha sonra petrol ve doğal gazın yoğun biçimde kullanılması, atmosferdeki sera gazlarının hızla artmasına yol açtı. Bilimsel araştırmalar, günümüzdeki küresel ısınmanın temel nedeninin doğal süreçler değil, insan faaliyetleri olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Sanayi Devrimi’yle birlikte gelişen kapitalist üretim sistemi, doğayı sınırsız bir kaynak olarak gören; sürekli büyümeyi, daha fazla üretimi, tüketimi ve kârı esas alan bir anlayışı yaygınlaştırdı. Böylece iklim değişikliği, yalnızca çevresel değil, aynı zamanda ekonomik, toplumsal ve siyasal boyutları olan küresel bir krize dönüştü.

Bugün bu krizin ortaya çıkmasında tarihsel olarak en büyük sorumluluğu taşıyan gelişmiş sanayi ülkeleri, uluslararası anlaşmalara ve verdikleri sözlere rağmen gerekli köklü dönüşümü gerçekleştirmekte yetersiz kaldılar. Küresel ortalama sıcaklığın yıllık ölçekte sanayi öncesi dönemin 1,5°C üzerine çıkmış olması da yaşadığımız tehlikenin boyutunu gösteriyor.

Bu ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadele konusunda verdikleri sözlerle sürdürdükleri ekonomik politikalar arasındaki çelişki ortada. Kapitalist sistemin kâr ve sürekli büyüme anlayışı sorgulanmadan, yalnızca uluslararası anlaşmalar ve konferanslarla iklim krizine kalıcı çözümler üretmek ne yazık ki mümkün görünmüyor.

Bu çelişkinin yansımalarını ülkemizde ve Antalya’da da görüyoruz. Ormanların, kıyıların, tarım alanlarının ve koruma altındaki doğal, tarihî ve kültürel varlıkların giderek artan biçimde rant baskısıyla karşı karşıya kaldığı bir ülkede yaşıyoruz. Antalya ise kamu yararı ve ekolojik dengeler yerine rantı önceleyen politikaların yarattığı sorunların en belirgin biçimde görüldüğü kentlerden biri.

İşte böyle bir dönemde, iklim krizinin çözümü için dünya Antalya’da bir araya geliyor. Oysa krizin ortaya çıkmasında yalnızca devletlerin değil, fosil yakıtlara dayalı üretimi ve doğa üzerinde baskı yaratan büyük yatırımları sürdüren sermaye gruplarının da sorumluluğu bulunuyor. Türkiye’de Koç, Cengiz ve Rönesans gibi büyük holdinglerin enerji, madencilik, sanayi ve inşaat alanlarındaki faaliyetleri de bu çerçevede sorgulanmalı.

İklim krizini derinleştiren ekonomik ve siyasal politikalar değişmeden, bu krizle gerçekten mücadele edilebilir mi? Bu sorunun yanıtını yalnızca küresel ölçekte değil, yaşadığımız kentte de aramak gerekiyor.

Dünyanın iklim geleceği Antalya’da tartışılırken bir de kentimizin kendi durumuna bakalım. Bunun için uzaklara gitmemize gerek yok. Tarım alanlarına, kıyılarına, parklarına ve doğal yaşam alanlarına bakmak yeterli.

Örneğin COP31’in önemli başlıklarından biri gıda güvenliği. Oysa Antalya’nın önemli tarımsal üretim merkezleri olan Aksu ve Serik’te verimli tarım toprakları uzun yıllardır imar ve yapılaşma baskısıyla karşı karşıya. Tarım alanlarının ekonomik değeri giderek üretimden çok yapılaşma potansiyeli üzerinden değerlendiriliyor. Dünyaya gıda güvenliğinin önemini anlatırken kendi verimli topraklarımızı yeterince koruyamıyorsak, burada ciddi bir çelişki olduğunu düşünüyorum.

COP31’in gündeminde denizlerin ve kıyı ekosistemlerinin korunması da var. Oysa Antalya kıyıları yıllardır turizm yatırımlarının ve yapılaşmanın baskısı altında. Konyaaltı’ndan Lara’ya kadar uzanan kıyı şeridi, yeni projelerin hedefi haline getiriliyor. Halkın ortak kullanım alanları daralırken kamu yararı geri plana itiliyor. Oysa kıyılar yalnızca turizm gelirleri sağlayan ekonomik alanlar değil, hepimizin ortak yaşam alanlarıdır. Denizden ve kıyılardan yararlanmanın bir hak olmaktan çıkıp ayrıcalığa dönüşmesini kabul edemeyiz.

COP31’de iklim değişikliğine dirençli kentler de tartışılıyor. Bu başlık Antalya açısından ayrıca önemli. Çünkü kentimizin parkları, yeşil alanları ve doğal yaşam alanları ciddi bir yapılaşma baskısıyla karşı karşıya. Boğaçayı’nda yaşananları hatırlayalım. Bilim insanlarının, meslek odalarının ve çevre örgütlerinin uyarılarına rağmen doğa, korunması gereken bir varlık olarak değil, değerlendirilmesi gereken bir emlak alanı gibi görüldü. Oysa bana göre bir kenti iklim krizine hazırlamak, yeni projeler üretmekten önce var olan doğal değerlerini korumakla başlar.

COP31’in gündeminde “Sıfır Atık” da var. Oysa Akdeniz ve özellikle Antalya kıyıları, plastik atıkların yarattığı ciddi bir ekolojik tehditle karşı karşıya. Araştırmalarda Türkiye’den Akdeniz’e günde yaklaşık 144 ton plastik atık karıştığı belirtiliyor. Üstelik Türkiye, 2025 yılında yalnızca Avrupa Birliği ülkelerinden 510 bin ton plastik atık ithal etti. Bir yanda konferans salonlarında sürdürülebilirlik ve atıkların azaltılması konuşulurken, diğer yanda ülkemiz Avrupa’nın plastik atıklarının en büyük alıcısı konumunda. Bu tablo karşısında şu soruyu sormadan edemiyorum: Kendi denizlerimizi plastik kirliliğinden koruyamazken başka ülkelerin plastik atıklarını neden ithal ediyoruz?

Bütün bu örnekler, COP31’de dile getirilen hedeflerle ülkemizde ve Antalya’da uygulanan politikalar arasındaki çelişkiyi açıkça gösteriyor. Bana göre doğal varlıkları rant baskısına açık bırakan bir anlayışla iklim krizine karşı etkili bir mücadele yürütmek mümkün değil.

COP31, Antalya için önemli bir uluslararası buluşma. Ancak asıl mesele, doğayı ve kentleri sermayenin çıkarlarına göre şekillendiren politikaların değişip değişmeyeceğidir. Antalya’nın ihtiyacı yeni vaatler değil; kamu yararını ve ekolojik dengeleri rantın önüne koyan köklü bir anlayış değişikliğidir. Kentimizin ormanlarını, kıyılarını, tarım alanlarını ve ortak değerlerini korumadan gelecek kuşaklara yaşanabilir bir Antalya bırakamayız.

Bu nedenle Antalya’nın geleceğine ilişkin kararların yalnızca yöneticilerin ve sermaye gruplarının çıkarları doğrultusunda değil; yerel yönetimlerin, üniversitelerin, meslek örgütlerinin, sendikaların, kent konseylerinin, sivil toplum kuruluşlarının ve en önemlisi kentte yaşayan yurttaşların etkin katılımıyla alınması gerektiğini düşünüyorum.

Bir hafta sonra COP31 sona erecek, delegeler ülkelerine dönecek, uluslararası gündem başka yerlere taşınacak. Antalya ise iklim krizinin, plansız kentleşmenin ve rant baskısının yarattığı sorunlarla baş başa kalacak. Geriye yanıtlanması gereken temel bir soru kalacak:

Peki, Antalya’nın geleceğini rantın çıkarları mı, yoksa kamu yararı mı belirleyecek?