Antalya bugün yalnızca bir iklim zirvesine ev sahipliği yapmıyor. Kent aynı zamanda, sanatın çevre mücadelesindeki yerini yeniden tanımlayan önemli bir sürece tanıklık ediyor.

COP31 kapsamında düzenlenen sergiler, enstalasyonlar, kamusal sanat uygulamaları, fotoğraf gösterimleri ve çevre temalı etkinlikler, iklim krizinin yalnızca bilim insanlarının, diplomatların ve siyasetçilerin tartıştığı bir konu olmadığını gösteriyor.

Çünkü iklim krizi artık yalnızca rakamlarla anlatılabilecek bir mesele değil.

Karbon emisyon tabloları, sıcaklık artış grafikleri ve uluslararası anlaşmalar elbette önemli. Ancak insanların gündelik yaşamını değiştirecek farkındalık çoğu zaman istatistiklerden değil, duygulardan doğuyor. İşte sanat tam da bu noktada devreye giriyor.

Bir ressamın tuvaline yansıyan yanmış bir orman, bir heykeltıraşın kuruyan bir ağacı yeniden yorumlayan çalışması ya da atık malzemelerden üretilen bir enstalasyon, bazen yüzlerce sayfalık raporların anlatamadığını birkaç dakika içinde izleyicinin zihnine ve vicdanına taşıyabiliyor.

Bu nedenle dünyanın birçok önemli iklim zirvesinde olduğu gibi Antalya’daki COP31 sürecinde de sanat görünür hale geliyor. Çünkü sanat, iklim krizini bilimsel bir tartışma olmaktan çıkarıp toplumsal bir yüzleşmeye dönüştürüyor.

Antalya’da sanatın iklim gündemine katılması tesadüf değil, Antalya’nın bu süreçte öne çıkmasının özel bir nedeni de var.

Akdeniz’in kıyısında bulunan kent, iklim değişikliğinin etkilerini gelecekte yaşayacak bir yer değil; etkilerini bugünden hisseden bir coğrafya. Artan sıcaklıklar, uzun kuraklık dönemleri, orman yangınları, su kaynakları üzerindeki baskı, deniz kirliliği ve kıyı ekosistemlerindeki değişimler Antalya’nın gündelik gerçeği haline gelmiş durumda.

Bu nedenle kentte yaşayan sanatçılar için iklim krizi uzak bir senaryo değil, doğrudan gözlemledikleri bir yaşam deneyimi.

COP31 kapsamında Muratpaşa Belediyesi tarafından hazırlanan ve Kaleiçi’ni bir açık hava kültür alanına dönüştüren COP TOWN programı da bu anlayışın önemli örneklerinden biri oldu. Tarihi yapılar, müzeler, oteller ve kamusal alanlar iklim temalı sanatın buluşma noktalarına dönüştürüldü.

Aslında verilen mesaj son derece açık…

"Akdeniz değişirse, insan da değişir."

Bu nedenle sanat etkinlikleri yalnızca sergilenmek için değil, düşündürmek için var.

Sergi sayısından daha önemli olan ne? Burada önemli bir ayrımı da yapmak gerekiyor.

Bir kentte onlarca çevre temalı serginin açılması tek başına başarı anlamına gelmez. Asıl soru, bu çalışmaların toplum üzerinde nasıl bir etki bıraktığıdır.

Geri dönüşüm malzemelerinden yapılmış bir heykel yalnızca estetik bir nesne olarak algılanıyorsa eksik kalır. O eser, atık yönetimi, tüketim alışkanlıkları ve yeniden kullanım kültürü üzerine bir tartışma başlatabiliyorsa gerçek amacına ulaşır.

Aynı şekilde bir orman temalı sergi yalnızca yangınların yarattığı yıkımı göstermekle yetinmemeli; ekosistem restorasyonunu, biyolojik çeşitliliği ve doğayla kurulan ilişkiyi de gündeme taşımalıdır.

Sanatın gücü tam burada ortaya çıkar.

Çünkü sanat cevap vermekten çok soru sordurur.

Ve çoğu zaman kalıcı değişim, doğru sorularla başlar.

Sanatçılar yalnızca izleyici çekmek için orada değil!

İklim zirvelerinin bir başka riski de sanatın yalnızca organizasyon programını zenginleştiren bir unsur olarak görülmesidir. Oysa sanatçılar etkinliği renklendiren figürler değil, iklim krizinin tanıkları ve yorumcularıdır. Ürettikleri eserler, geliştirdikleri fikirler ve ortaya koydukları eleştiriler karar vericiler için de değerli bir bilgi kaynağıdır.

Bugün dünyada birçok çevre politikası yalnızca akademik çalışmaların değil, sanatçıların kamuoyunda oluşturduğu farkındalığın da etkisiyle güçlenmektedir.

Bu nedenle COP31’in başarısı sadece kaç ülkenin katıldığıyla ya da kaç oturum düzenlendiğiyle değil, sanatçıların ve toplumun bu sürece ne kadar dahil edildiğiyle de ölçülmelidir.

Antalya’nın sanatçıları çoktan sahneye çıktı

Aslında Antalya’da bu süreç çoktan başlamış durumda.

US-DER’in düzenlediği “Dönüşen Umut” sergisi, atık malzemelerin sanatsal üretime dönüşebileceğini gösterirken; ÇYDD’nin gerçekleştirdiği iklim ve ekoloji söyleşileri bilimsel bilgiyi toplumla buluşturuyor. Akdeniz Üniversitesi öğrencilerinin ileri dönüşüm projeleri ise genç kuşakların sürdürülebilir tasarım konusunda ne kadar güçlü bir potansiyel taşıdığını ortaya koyuyor.

İlk bakışta birbirinden bağımsız görünen bu çalışmaların ortak bir sorusu var;

Doğayla nasıl bir gelecek kuracağız?

Kimi buna tuvalle yanıt veriyor. Kimi seramikle. Kimi fotoğrafla. Kimi müzikle. Kimi de atık malzemeleri yeniden dönüştürerek.

Ve belki de iklim krizinin bize öğrettiği en önemli gerçek burada yatıyor. Bu sorunun cevabını tek bir disiplin veremez.

Peki COP31’in gerçek mirası ne olacak?

COP31 sona erdikten sonra ne olacak?

Sergiler kapanacak.

Konuklar ülkelerine dönecek.

Zirve salonları boşalacak.

Peki geriye ne kalacak?

Eğer Antalya bu dönemde ortaya çıkan sanat enerjisini sürdürebilirse, COP31 yalnızca on günlük bir uluslararası organizasyon olarak hatırlanmayacak. Kent; sürdürülebilirlik temalı sergilerin, sanatçı buluşmalarının, okul projelerinin ve çevre odaklı kültürel üretimin merkezi haline gelebilecek.

Antalya’nın Akdeniz’e bırakacağı en güçlü mesaj , İklim krizine karşı mücadele yalnızca doğayı korumakla ilgili değildir. Aynı zamanda doğayla birlikte yaşamanın yeni yollarını hayal edebilmektir olacak.

Ve insanlığa yeni hayaller kurdurabilen en güçlü dil hâlâ sanattır.